Filar pierwszy: postrzegalność – czyli czy czytelnik w ogóle ma do czego dotrzeć

W poprzednim artykule wspomniałam, że dostępność według WCAG opiera się na czterech filarach. Dziś czas przyjrzeć się pierwszemu z nich bliżej. Jest to filar absolutnie podstawowy, bo jeśli coś nie jest postrzegalne, to nie ma znaczenia, jak bardzo jest poprawnie zbudowane technicznie czy logicznie.

Postrzegalność odpowiada na bardzo proste pytanie:
czy użytkownik jest w stanie odebrać treść, którą przygotował wydawca?

I nie chodzi tu wyłącznie o osoby niewidome.

To niezwykle ważne, bo jeśli ten warunek nie jest spełniony, kolejne filary nie mają szans zadziałać.

Co oznacza „postrzegalne” w praktyce?

Treści są postrzegalne wtedy, gdy:

• można je odebrać różnymi zmysłami lub różnymi sposobami,

• nie są „uwięzione” w jednej formie przekazu,

• nie wymagają od użytkownika określonego sposobu widzenia, słyszenia lub postrzegania kolorów.

Dla wydawcy E-booków oznacza to jedno:
treść nie może być jedynie wizualna.

Najczęstszy problem? treść ukryta w obrazie

To jeden z najczęściej spotykanych błędów w E-bookach.

Przykłady:

• okładka z tytułem książki zapisana jako obraz, bez tekstowej informacji o tytule,

• ilustracja zawierająca ważny cytat, definicję albo polecenie,

• schemat, tabela lub wykres bez żadnego opisu.

Dla osoby korzystającej z czytnika ekranu taka treść po prostu nie istnieje.
Czytnik „widzi” tylko plik graficzny. Nie wie, co się na nim znajduje.

Z punktu widzenia wydawcy to często zaskoczenie, bo przecież „wszystko widać”.

Z punktu widzenia czytelnika niewidomego – książka nagle traci fragmenty treści, a w skrajnych wypadkach, cały tekst staje się bezsensowny.

Tekst alternatywny – mały element, duża różnica

Tekst alternatywny bywa traktowany jako przykry obowiązek techniczny. Tymczasem warto spojrzeć na niego inaczej: jako na element narracji książki, który pozwala zachować ciągłość treści niezależnie od sposobu jej odbioru.

Nie chodzi o opisywanie każdej ilustracji w stylu:
„kolorowy obrazek, ładny rysunek”.

Chodzi o przekazanie sensu.

Przykład:

• jeśli ilustracja ma funkcję dekoracyjną, wystarczy zaznaczyć, że jest dekoracyjna,

• jeśli pokazuje proces, zależność albo dane, tekst alternatywny powinien to wyjaśnić.

tekst alternatywny nie jest dodatkiem „dla formalności”, tylko elementem treści książki.

Kontrast i czytelność – nie tylko dla osób słabowidzących

Postrzegalność to także:

• odpowiedni kontrast tekstu do tła,

• nie umieszczanie tekstu na tle zdjęcia,

• unikanie jasnoszarego tekstu na białym tle,

• niezamykanie informacji wyłącznie w kolorze.

Przykład bardzo częsty:
„ważne fragmenty zaznaczone na czerwono”.

Jeśli kolor jest jedynym nośnikiem informacji, część użytkowników po prostu jej nie odbierze. Dotyczy to osób z zaburzeniami widzenia barw, korzystających z trybu wysokiego kontrastu, czytających na czytnikach z ograniczoną paletą kolorów, a także osób odsłuchujących e-booka, dla których treści wyróżnione wyłącznie kolorem są całkowicie niedostępne. Warto pamiętać, że niedowidzący czytelnicy korzystają z E-booków w bardzo różnych warunkach: na czytnikach e-ink, w trybach wysokiego kontrastu, z powiększonym tekstem, na małych ekranach. Dostępny E-book to taki, który nie rozpada się, gdy użytkownik zmienia sposób wyświetlania.

Dobra wiadomość jest taka, że poprawa kontrastu i czytelności zwiększa komfort czytania dla wszystkich, nie tylko dla osób z niepełnosprawnościami.

Multimedia a postrzegalność

Jeśli E-book zawiera:

• nagrania audio,

• materiały wideo,

• elementy interaktywne,

to postrzegalność oznacza konieczność zapewnienia alternatywy w postaci:

• napisów do wideo,

• transkrypcji nagrań,

• opisów tego, co dzieje się w materiale wizualnym.

To nie jest dodatek „dla nielicznych”, ale sposób na zachowanie pełni treści.

Wydawcy często obawiają się, że to oznacza ogromne koszty. W praktyce bardzo często wystarcza dobrze przygotowany tekst, który i tak jest już częścią procesu wydawniczego.

Dlaczego ten filar jest kluczowy dla wydawców?

Postrzegalność to filar, który bardzo szybko pokazuje, że dostępność nie jest ideologią ani dodatkiem. Jest po prostu warunkiem uczestnictwa w kulturze czytania, bo postrzegalność to moment, w którym czytelnik albo wchodzi w kontakt z treścią, albo zostaje z niej wykluczony już na starcie.

Jeśli treść nie jest postrzegalna, to czytnik ekranu jej nie odczyta, a więc użytkownik nie będzie w stanie z niej skorzystać, a w takim przypadku nawet najlepsza redakcja i korekta nie mają znaczenia.

Dostępność nie zaczyna się w kodzie - zaczyna się w decyzjach redakcyjnych.

W kolejnym artykule przyjrzymy się drugiemu filarowi dostępności – funkcjonalności, czyli temu, czy z E-booka da się w ogóle wygodnie korzystać.

Bibliografia:

 https://smartware.pl/zasady-dostepnosci-cyfrowej/

https://getknow.pl/kompletny-przewodnik-po-wytycznych-wcag-2-1-dla-dostepnosci-cyfrowej/

https://studioskladam.pl/kompendium-wcag-ebook/

https://www.krakweb.pl/struktura-i-zasady-wcag-kluczowe-filary-dostepnosci-cyfrowej

https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/Accessibility/Guides/Understanding_WCAG/Perceivable

https://www.boia.org/blog/what-is-perceivability-in-web-accessibility-wcag-principles-explained

https://doc.bplogix.com/content/implementersreference/accessibility_principle_perceivable.html